آبى » به كار مىرفت . برج ( - زيگورات ) هاى ويژهء ستايش خداى بزرگ ( - انليل ) كار نظارهء آسمان را ساده مىكرد . منتها كارهاى مهمّ نجومى پس از آن تاريخ صورت گرفت . مهمترين رصدهاى بابلى به ستارهء « ناهيد » مربوط بوده است . بسيارى از جدول‌هاى رصدى اين ستاره كه از دوران پادشاهى « عميصدوقه » ( 1921 - 1901 ق . م . ) بيادگار مانده ، مورد توجّه دانشمندان شده است « 1 » . منجّمان بابلى زمان گرفتگى ماه و خورشيد را از پيش معيّن مىكردند ، و براى نخستين‌بار طرح حركت زمين را به گرد خورشيد وارد در نجوم كردند « 2 » . آنان هزار سال پيش از كلئوستراتوس يونانى ( سدهء 6 ق . م . ) به كمربند مانندى در دو سوى دايرهء بروج متوجّه شدند ، چه ممكن نبوده است كسى مدّت زيادى حركات اجرام فلكى را تحت نظر بگيرد ، و متوجّه نشود كه ماه و سيّارات پيوسته در كمربند نسبة بار يكى جابجا مىشوند ، و عرض فلكى آنها از خورشيد دور نمىشود يا به عبارت درست‌تر ، زياد از دايرهء بروج فاصله پيدا نمىكنند . رياضيات بابلى سه شعبهء « حساب ، مقياس ، نجوم » را شامل مىشده است . دربارهء آشوريان مىتوان گفت كه در كتابخانهء معروف آشور بانى پال ، از جملهء متون علمى نوشته‌هايى در موضوعات نجوم و احكام نجومى بدست آمده ، گزارش‌هاى اخترشناسى آنان بنياد بابلى دارد . منجّمان آشورى « ماه » را به ويژه در حالت‌هاى بدر و هلال مطالعه كرده ، از روز دوازدهم هر ماه مشغول تعيين ساعت پيدايى بدر مىشدند ، زيرا نيمهء هر ماه به آيين‌هاى مذهبى اختصاص مىداشت . دقّت آنان بيشتر از بابت پيش‌بينى ماه‌گرفت و خور گرفت بود كه علّت آن را نمىدانستند . از روز بيست و ششم هر ماه نيز براى پيدايى هلال - يعنى تعيين نخستين روز هر ماه كوشش مىشد « 3 » . پيشتر در باب جدول‌هاى كهن ( عميصدوقه ) مربوط به رصدهاى ستارهء زهره ( - ناهيد ) اشاره رفت ، اما قديم‌ترين زيگوارهء سپهرى كه از ميان‌رودانىها بر جاى مانده ، مربوط به سال 568 ق . م . است ( در دانشگاه پنسيلوانيا ) كه در آن مشاهدات فلكى يك دورهء 360 ساله يادداشت شده است . كتابچهء « پديدارىهاى اختران » تأليف لباشى پسر

--> ( 1 ) . تاريخ علم ( سارتون ) ، ص 80 . ( 2 ) . رياضيات در شرق ( ترجمهء پرويز شهريارى ) ، ص 42 . ( 3 ) . تاريخ علم ( سارتون ) ، ص 189 . / تاريخ ملل قديم آسياى غربى ( بهمنش ) ، ص 288 .